شیرین‌کننده‌ی رایج ممکنه به سد حیاتی مغز آسیب بزنه و خطر سکته رو بالا ببره

اریتریتول (Erythritol)، که توی همه‌چیز از پروتئین بارها گرفته تا نوشیدنی‌های انرژی‌زا پیدا می‌شه، مدت‌هاست که به عنوان یه جایگزین بی‌خطر برای شکر شناخته می‌شه.

اما تحقیقات نشون می‌ده که این شیرین‌کننده‌ی پرمصرف ممکنه در سکوت، یکی از حیاتی‌ترین موانع حفاظتی بدن رو تضعیف کنه – که این می‌تونه پیامدهای جدی‌ای برای سلامت قلب و خطر سکته داشته باشه.

مطالعه‌ای از دانشگاه کلرادو نشون می‌ده که اریتریتول ممکنه به سلول‌های سد خونی-مغزی آسیب بزنه. این سد، سیستم امنیتی مغز محسوب می‌شه که مواد مضر رو بیرون نگه می‌داره و اجازه می‌ده مواد مغذی وارد بشن.

این یافته‌ها جزئیات نگران‌کننده‌ی جدیدی رو به مطالعات مشاهده‌ای قبلی اضافه می‌کنن که مصرف اریتریتول رو با افزایش نرخ حملات قلبی و سکته مرتبط دونسته بودن.

در این مطالعه‌ی جدید، محققان سلول‌های سد خونی-مغزی رو در معرض سطحی از اریتریتول قرار دادن که معمولاً بعد از نوشیدن یک نوشابه شیرین‌شده با این ترکیب، توی بدن پیدا می‌شه. اون‌ها یه واکنش زنجیره‌ای از آسیب سلولی رو دیدن که می‌تونست مغز رو در برابر لخته شدن خون آسیب‌پذیرتر کنه – لخته‌های خونی عامل اصلی سکته هستن.

اریتریتول چیزی رو تحریک می‌کنه که دانشمندان بهش “استرس اکسیداتیو” می‌گن؛ یعنی سلول‌ها رو با مولکول‌های مضر و بسیار فعال که رادیکال آزاد نامیده می‌شن، پر می‌کنه و همزمان دفاع آنتی‌اکسیدانی طبیعی بدن رو کاهش می‌ده. این حمله‌ی دوگانه، توانایی عملکرد صحیح سلول‌ها رو مختل می‌کنه و توی بعضی موارد، اون‌ها رو کاملاً از بین می‌بره.

اما شاید نگران‌کننده‌تر از همه، تأثیر اریتریتول روی توانایی رگ‌های خونی برای تنظیم جریان خون بود. رگ‌های خونی سالم مثل کنترل‌کننده‌های ترافیک عمل می‌کنن؛ وقتی اندام‌ها به خون بیشتری نیاز دارن – مثلاً موقع ورزش – گشاد می‌شن و وقتی نیاز کمتری دارن، تنگ می‌شن.

اون‌ها این تعادل ظریف رو از طریق دو مولکول کلیدی انجام می‌دن: نیتریک اکساید (Nitric Oxide) که رگ‌ها رو شل می‌کنه، و اندوتلین-۱ (Endothelin-1) که اون‌ها رو منقبض می‌کنه.

این مطالعه نشون داد که اریتریتول این سیستم حیاتی رو مختل می‌کنه، یعنی تولید نیتریک اکساید رو کاهش می‌ده و همزمان اندوتلین-۱ رو افزایش می‌ده. نتیجه‌ی این کار، رگ‌های خونی‌ای هستن که به شکل خطرناکی منقبض باقی می‌مونن، و ممکنه مغز رو از اکسیژن و مواد مغذی محروم کنن.

این عدم تعادل، یه علامت هشداردهنده‌ی شناخته شده برای سکته‌ی ایسکمیک (سکته‌ای که به دلیل انسداد رگ‌ها توسط لخته‌های خونی توی مغز ایجاد می‌شه) هست.

حتی نگران‌کننده‌تر اینکه، اریتریتول ظاهراً دفاع طبیعی بدن در برابر لخته شدن خون رو خراب می‌کنه. به طور معمول، وقتی لخته‌هایی توی رگ‌های خونی تشکیل می‌شن، سلول‌ها ماده‌ای به اسم “فعال‌کننده‌ی پلاسمینوژن بافتی” (tissue plasminogen activator) آزاد می‌کنن که این لخته رو قبل از اینکه باعث سکته بشه، حل می‌کنه.

اما این شیرین‌کننده این مکانیزم محافظتی رو مسدود می‌کنه و به طور بالقوه به لخته‌ها اجازه می‌ده تا آزادانه فاجعه به بار بیارن.

یافته‌های آزمایشگاهی با شواهد نگران‌کننده‌ای از مطالعات انسانی همخوانی داره. چندین مطالعه‌ی مشاهده‌ای بزرگ نشون دادن که افرادی که به طور منظم اریتریتول مصرف می‌کنن، با خطرات به مراتب بالاتری از بیماری‌های قلبی-عروقی، از جمله حملات قلبی و سکته، مواجه هستن.

یک مطالعه‌ی بزرگ که هزاران شرکت‌کننده رو دنبال کرده، نشون داد افرادی که بالاترین سطح اریتریتول رو توی خونشون داشتن، تقریباً دو برابر بیشتر احتمال داشت که دچار یک رویداد قلبی جدی بشن.

البته، این تحقیقات محدودیت‌هایی هم داره. آزمایش‌ها روی سلول‌های جدا شده توی محیط آزمایشگاهی انجام شده و نه روی رگ‌های خونی کامل، که یعنی ممکنه رفتار سلول‌ها دقیقاً مثل بدن انسان نباشه. دانشمندان تأیید می‌کنن که برای تأیید این اثرات، به آزمایش‌های پیچیده‌تری نیاز هست – مثل استفاده از سیستم‌های پیشرفته‌ی “رگ خونی روی تراشه” که فیزیولوژی واقعی رو بهتر تقلید می‌کنن.

این یافته‌ها از این نظر اهمیت دارن که اریتریتول جایگاه منحصر به فردی توی بازار شیرین‌کننده‌ها داره. برخلاف شیرین‌کننده‌های مصنوعی مثل آسپارتام یا سوکرالوز، اریتریتول از نظر فنی یک الکل قند هست – یک ترکیب طبیعی که بدن به مقدار کم تولید می‌کنه.

این طبقه‌بندی باعث شده که اریتریتول توی دستورالعمل‌های اخیر سازمان جهانی بهداشت (WHO) که استفاده از شیرین‌کننده‌های مصنوعی برای کنترل وزن رو منع می‌کنه، قرار نگیره.

اریتریتول همچنین توی بین تولیدکنندگان مواد غذایی محبوبیت پیدا کرده، چون رفتارش بیشتر شبیه شکر هست تا جایگزین‌های دیگه.

در حالی که سوکرالوز ۳۲۰ برابر شیرین‌تر از شکره، اریتریتول فقط حدود ۸۰ درصد شیرینی شکر رو داره، که باعث می‌شه استفاده ازش توی دستور پخت‌ها راحت‌تر باشه و طعم خیلی غالب و زننده‌ای ایجاد نکنه. حالا این ماده توی هزاران محصول، به خصوص توی بسیاری از غذاهای “بدون شکر” و “کتوژنیک” (Keto-friendly) پیدا می‌شه.

مبادله

سازمان‌های نظارتی، از جمله آژانس استانداردهای غذایی اروپا و سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA)، اریتریتول رو برای مصرف بی‌خطر تأیید کردن. اما تحقیقات جدید شواهد روزافزونی رو اضافه می‌کنه که نشون می‌ده حتی جایگزین‌های “طبیعی” شکر هم ممکنه خطرات سلامتی غیرمنتظره‌ای داشته باشن.

برای مصرف‌کننده‌ها، این یافته‌ها سوالات سختی رو در مورد مبادله‌ای که توی جایگزینی شکر انجام می‌شه، ایجاد می‌کنه. شیرین‌کننده‌هایی مثل اریتریتول می‌تونن ابزارهای ارزشمندی برای مدیریت وزن و پیشگیری از دیابت باشن، چون به مردم کمک می‌کنن کالری کمتری مصرف کنن و افزایش قند خون رو کنترل کنن.

اما اگه مصرف منظم اون به طور بالقوه موانع محافظتی مغز رو تضعیف کنه و خطر قلبی-عروقی رو افزایش بده، ممکنه این مزایا به قیمت سنگینی به دست بیان.

این تحقیقات روی یه چالش بزرگتر توی علم تغذیه تأکید می‌کنه: درک اثرات طولانی‌مدت افزودنی‌های غذایی نسبتاً جدیدی که توی رژیم غذایی مدرن، فراگیر شدن.

در حالی که اریتریتول ممکنه به مردم کمک کنه از مضرات فوری مصرف بیش از حد شکر دوری کنن، تأثیرش روی سد خونی-مغزی نشون می‌ده که استفاده‌ی مکرر می‌تونه به مرور زمان، محافظت از مغز رو به آرامی به خطر بندازه.

همانطور که دانشمندان به بررسی این ارتباط‌های نگران‌کننده ادامه می‌دن، شاید مصرف‌کننده‌ها بخوان دوباره رابطه‌شون رو با این شیرین‌کننده‌ی به ظاهر بی‌گناه، بررسی کنن – و شاید این سوال رو بپرسن که آیا واقعاً هیچ افزودنی جایگزین شکری بدون ریسک وجود داره یا نه.

لینک منبع